NASA duyurdu: Kayıp kara delik aranıyor

Doktorasını kara delikler üzerine yapan ve şu anda Michigan Üniversitesi’nde misyon alan Gültekin ve grubunun yeni makalesine nazaran, Chandra X-ray Teleskobu ve Hubble Uzay Teleskobu’yla yapılan son gözlemlerde de kümenin merkezindeki bir galakside bulunması gereken devasa kara deliğe dair kâfi delil elde edilemedi.

Amerikan Astronomi Topluluğu’nun mecmuasında yayımlanan makalede ayrıntılarıyla açıklanan müşahedeler, kelam konusu galaksinin geçmişte öteki bir galaksiyle birleştiğini ve bu nedenle yeni oluşan büyük kara deliğin dışarı fırlamış olabileceğini öne sürdü. Fakat NASA’ya nazaran bu müşahedelerin, devasa bir kara deliğin izlerini yakalayacak kadar hassas olmaması da ihtimal dahilinde.

Independent Türkçe’nin Forbes’a dayandırdığı haberine nazaran gökbilimciler, kara deliğe düşerken çok ısınan ve X-ışınları üreten bir gereci aramak için Chandra X-ray Teleskobu’nu kullandı lakin bu türlü bir kaynak tespit edemedi. Bunun akabinde araştırmacılar, gözlemlenen pozisyonların hiçbirinde kara delik bulunmadığı ya da materyalin, algılanabilir bir X-ışını sinyali üretemeyecek kadar yavaş çekildiği sonucuna vardı.

Batı Virginia Üniversitesi’nden gökbilimci ve makalenin müelliflerinden Sarah Burke-Spolaor’a nazaran galaksinin tarihindeki rastgele bir devirde dev bir kara delik barındırdığı kesin. Fakat ipuçları, dünyanın en hassas optik, röntgen ve radyo teleskoplarının kullanıldığı araştırmalardan şimdiye kadar kaçınmayı başardı.

Çünkü takım, bugüne dek geliştirilen en yeterli X-ışını teleskoplarından birini kullanarak galaksi kümesini 36 saat boyunca gözlemledi fakat kayıp kara deliği tespit edemedi.

Makalenin başyazarı Kayhan Gültekin ise bu kara deliğin, “yerçekimsel dalga geri tepmesi” diye bilinen bir süreç sonunda galaksinin merkezinden atılmış olabileceğini söyledi.

Gültekin’in aktardığına nazaran bu süreç, birbirinin etrafında dönen iki kara delikle başlıyor. Birbirlerinin yörüngesinde dönerken her bir kara delik, yerçekimi dalgaları yayıyor ve birbirlerine yaklaştıkça dalgalar da güçleniyor. Yerçekimi dalgaları bir biçimde asimetrik yayılırsa, momentum da makul bir tarafta gelişiyor. Bu dalgalar muhakkak bir istikamette çok fazla momentum taşırsa, objenin öbür tarafta hareket etmesi gerekiyor. Bu durumda kelam konusu obje, galaksinin merkezinde bulunamayan bu (ikili yahut birleşmiş) kara delik oluyor.

Bilim insanı, geri tepmenin ne kadar süratli olduğunu belirlemek için karmaşık hesaplamalar gerektiğini söylüyor. Fakat en güzel kestirimler, azamî bedeli 5 bin kilometre saatin (ışık suratının yüzde 1,7’si) üzerine çıkarıyor.

Gültekin, “Bu da karadeliği galaksinin dışına atıp yitirmek için yeterli” diyor ve ekliyor:

“Böylece kara delik, galaksilerarası uzayda dolaşmaya başlar.”

Gültekin, teorik hesaplamalara nazaran parlak bir galaksi kümesinin muhteşem kütleli kara deliğini kaybetmesinin tek mantıklı açıklamasının, objenin galaksiden fırlatılması olduğunu tabir ediyor. Burke-Spolaor ise ihtimali şöyle yorumluyor:

“Güneş kütlesinin milyarlarca katından fazla kütleye sahip bir şeyi hareket ettirmek nitekim çok zordur.”